“Voorzitter, ik heb nog een paar vragen.”
Voor je het weet volgt er een rijtje van zeven. De wethouder pakt zijn pen, probeert mee te schrijven en begint vervolgens met het beantwoorden van vraag drie. Vraag vijf krijgt een half antwoord en bij vraag zeven weet niemand meer precies wat vraag één was.
Herkenbaar?
Vragen stellen is een belangrijke vaardigheid van een raadslid. Met een goede vraag krijg je informatie boven tafel, toets je een standpunt, ontdek je waar andere fracties staan of krijg je een toezegging van het college. Maar vragen stellen is geen doel op zich. Vragen zijn geen veredelde vorm van bezigheidstherapie.
De kunst zit in het stellen van de juiste vraag, op het juiste moment en aan de juiste persoon. Een goede technische vraag is iets heel anders dan een goede vraag tijdens de beeldvorming, oordeelsvorming of besluitvorming. Hieronder een aantal tips om de kunst van het vragen verder onder de knie te krijgen.
Tip 1: Stel alleen een technische vraag als je het antwoord nodig hebt
Technische vragen gaan over feiten, cijfers, achtergronden en wat er precies met een voorstel wordt bedoeld.
Bijvoorbeeld:
“Hoe is de kostenraming van €850.000 opgebouwd?”
“Zijn er toezeggingen van het Rijk en externe partijen?”
Prima vragen. Maar voordat je ze stelt, is er nog een belangrijkere vraag:
Heb ik deze informatie nodig om mij een beeld te kunnen vormen?
Is het antwoord nee? Dan is géén technische vraag stellen ook een uitstekende keuze.
Technische vragen worden vaak aan de ambtelijke organisatie gesteld. Daar is echter niet altijd het antwoord te vinden. Soms is de vraag dus prima, maar vraagt het onderwerp om een andere gesprekspartner of om zelf op onderzoek uit te gaan. Beeldvorming is bovendien breder dan alleen het stellen van technische vragen.
En bedenk: de vergadering hoeft niet de plek te zijn waar iedere interessante vraag die bij je opkomt daadwerkelijk wordt gesteld. Kwaliteit gaat boven kwantiteit.
Tip 2: Blijf tijdens de beeldvorming nieuwsgierig
Tijdens de beeldvorming wil je begrijpen wat er voorligt en wat de mogelijke effecten daarvan zijn. Daarvoor kun je vragen stellen aan het college, maar ook aan deskundigen, insprekers of inwoners.
Aan het college bijvoorbeeld:
“Welke gevolgen verwacht u van dit voorstel voor ondernemers?”
Of aan een inspreker:
“Wat zou dit voorstel in de praktijk voor u betekenen?”
Verschillende gesprekspartners kunnen verschillende informatie toevoegen. Een inwoner kan vanuit de dagelijkse praktijk iets zichtbaar maken wat niet in het raadsvoorstel staat. Het college kan uitleggen welke effecten van een bepaalde keuze worden verwacht.
De kunst is om nieuwsgierig te blijven, ook al ben je politicus en heb je misschien al een eerste mening.
“Bent u het met mij eens dat dit een slecht voorstel is?”
Het ziet eruit als een vraag, maar van echte beeldvorming is hier nauwelijks meer sprake. Je standpunt zit al behoorlijk stevig in de vraag verstopt.
Een betere graadmeter is: helpt het antwoord mij om mijn oordeel te vormen?
Heb je je oordeel al gevormd en ben je eigenlijk niet meer geïnteresseerd in het antwoord? Stel de vraag dan niet.
Tip 3: Gebruik de oordeelsvorming om af te tasten en draagvlak te verkennen
Dan wordt het politiek interessant. Je hebt informatie verzameld en begint zelf een voorlopig oordeel te vormen. Nu wil je niet alleen vertellen wat jij vindt, maar ook ontdekken hoe anderen ernaar kijken.
Juist hier is de vraag een prachtig instrument om argumenten af te tasten en draagvlak te verkennen.
“Wij overwegen een motie. Hoe kijkt uw fractie hiertegen aan?”
“Welke bezwaren heeft u tegen deze aanpassing?”
“Wat zou u nodig hebben om dit te kunnen steunen?”
“Welke mogelijkheden ziet u om hierin samen te werken?”
Dit zijn geen vragen om informatie op te halen die ergens in een document staat. Je toetst je eigen voorlopige standpunt, vraagt door op de argumenten van anderen en probeert te ontdekken waar ruimte zit.
Misschien kom je erachter dat een andere fractie jouw voorstel nooit gaat steunen. Ook dat is nuttige informatie.
Maar misschien hoor je:
“Als jullie dát aanpassen, kunnen wij erin meegaan.”
En precies daar ontstaat politieke ruimte.
Goede oordeelsvorming is daarom geen rijtje fracties dat achter elkaar vertelt wat het vindt. Het is een dialoog waarin je doorvraagt, argumenten onderzoekt en kijkt waar je elkaar kunt vinden.
Tip 4: Durf tijdens de besluitvorming scherp te vragen
In de besluitvorming verandert de functie van de vraag opnieuw. Het moment van verkennen maakt plaats voor kiezen, overtuigen en verantwoorden.
Je kunt het college bijvoorbeeld om een concrete toezegging vragen:
“Bent u bereid om dit voor het einde van het jaar uit te voeren?”
Of een andere fractie uitdagen om positie te kiezen:
“U zegt dat dit voor u essentieel is. Bent u dan bereid ons amendement te steunen?”
“Waarom steunt u dit voorstel niet?”
Hier mag een vraag sturender zijn. Je probeert elkaar te overtuigen en politieke verschillen zichtbaar te maken.
En stel dat je de ander níét overtuigt? Dan kan de vraag nog steeds waarde hebben. Het debat is er immers niet alleen voor de mensen in de raadszaal. Door argumenten scherp tegenover elkaar te zetten, wordt voor inwoners duidelijk waarom partijen verschillende keuzes maken. Ook dat is politieke verantwoording.
Een scherpe vraag als:
“Hoe kunt u dit de kiezer uitleggen?”
kan dan prima op zijn plaats zijn als je daadwerkelijk van mening bent dat de ander een verkeerde keuze maakt.
Tip 5: Vraag jezelf eerst af wat je met je vraag wilt bereiken
De kwaliteit van een vergadering wordt niet bepaald door het aantal vragen. Sterker nog: een veelheid aan vragen kan het gesprek juist minder scherp maken. De ene vraag wordt uitgebreid beantwoord, de andere verdwijnt en voordat je het weet gaat de discussie alle kanten op.
Stel jezelf daarom, voordat je je hand opsteekt, eerst één andere vraag:
Wat wil ik met mijn vraag bereiken?
Wil je een feit weten? Dan heb je waarschijnlijk een technische vraag.
Wil je begrijpen wat een voorstel betekent en welke effecten het heeft? Dan zit je in de beeldvorming.
Wil je argumenten aftasten, je voorlopige standpunt toetsen of ontdekken waar ruimte voor samenwerking zit? Dan past je vraag bij de oordeelsvorming.
Wil je een toezegging, iemand overtuigen of een andere partij uitdagen om kleur te bekennen? Dan past je vraag bij de besluitvorming.
Het klinkt eenvoudig. In de praktijk vraagt het behoorlijk wat discipline.
Want soms is de allerbeste vraag…
geen vraag.
Tip 6: Kies voor kwaliteit boven kwantiteit
Een goed raadslid herken je niet aan de hoeveelheid vragen die hij of zij stelt, maar aan het vermogen om op het juiste moment die vraag te stellen die het gesprek verder brengt.
Dus de volgende keer dat je denkt:
“Voorzitter, ik heb nog zeven vragen…”
Kijk nog eens naar je lijstje.
Welke vraag heb je écht nodig? Welke vraag hoort op dit moment thuis? Aan wie moet je hem stellen? En wat wil je ermee bereiken?
Misschien blijven er dan nog maar twee over.
Mooi.
Dan is de kans ook een stuk groter dat je op allebei een antwoord krijgt.
